در این مقاله قصد داریم به عوامل تخریب سنگ یعنی عواملی که به مرور زمان باعث از بین رفتن سنگ های طبیعی می شوند بپردازیم. عوامل متعددی وجود دارد که باعث از بین رفتن سنگ می شوند. این عوامل با تاثیرگذاشتن روی سنگ ساختمانی با گذشت زمان زیبایی اولیه سنگ را می گیرند و حتی باعث تخریب و از بین رفتن سنگ می شوند.

در اینجا به مهمترین عوامل تخریب سنگ می پردازیم.

1. باران از مهمترین عوامل تخریب سنگ

آب باران یکی از عواملی است که می تواند هم از نظر شیمیایی و هم فیزیکی روی سنگ ها تاثیر بگذارد و باعث فرسایش آنها شود. این شامل تاثیر فیزیکی ناشی از قدرت فرسایشی باران و نیز تاثیر شیمیایی ناشی از تجزیه , اکسیداسیون و هیدارتاسیون مواد معدنی موجود در سنگ است که باعث فرسایش و تخریب سنگ می شود. از نظر فیزیکی می توان گفت که اگر به صورت مداوم و متوالی خیس شدن سنگ توسط آب باران و سپس خشک شدن آن با نور آفتاب اتفاق بیفتد در سنگ تنش های داخلی ایجاد می شود و به مرور زمان باعث فروپاشی سنگ خواهد شد.

اما از عوامل شیمیایی آن می توان به باران های اسیدی اشاره نمود.

آب های اسیدی ناشی از بارش باران در هوای آلوده می تواند با سنگ طبیعی واکنش دهند و منجر به تخریب و نابودی سنگ ساختمانی گردد.

واکنش های شیمیایی دارای دو بخش تجزیه و اکسیداسیون می باشد

که در این جا به توضیح این دو عامل نابودی سنگ می پردازیم:

تجزیه

در این روش، سیلیکات آلومینیوم که یک ماده­ با خاصیت بازی در سنگ ها می باشد در اثر تماس با آب باران دچار واکنش شیمیایی می شود که در نهایت منجر به هیدراته شدن سیلیکات می شود همچنین شکل های کربناتی مواد بازی به سادگی در آب حل می شوند و به صورت محلول در می آیند حاصل این فرایند بر جای ماندن ترکیب سیلیکات آلومینای هیدارته یا کائولینیت می باشد.

تجزیه­ فلدسپات مطابق فرمول زیر انجام می شود:

K2Al2O3.6H2O + CO2 + nH2O = K2CO3 + Al2O3.2SiO2.2H2O + 4SiO2.nH2O

اکسیداسیون و هیدراتاسیون


سنگ­های حاوی ترکیبات آهن به شکل

    • پروکساید
    • سولفید
    • و کربنات

در هنگام تماس با آب باران اسیدی، اکسید و هیدراته می ­شوند. پروکساید آهن (FeO) نوعی سنگ دارای ترکیبات آهن است که در اثر تماس با آب و رطوبت به اکسید آهن (Fe2O3) تبدیل می­ شود این ماده نیز با آب ترکیب شده و FeO.nH2O را تشکیل می ­دهد. این فرایند شیمیایی باعث افزایش حجم سنگ می شود و یک تغییر فیزیکی در سنگ ایجاد می کند. این تغییر فیزیکی با رها کردن سایر مواد معدنی موجود در سنگ خود را نشان می ­دهد. سیدریت و سولفید آهن مثال دیگری هستند که می توان در این زمینه به آنها اشاره کرد آنها به لیمونیت اکسید می ­شوند و سولفور آزاد می­‎کنند؛

سولفور با آب و اکسیژن ترکیب می شود

و سولفوریک­ اسید و در نهایت سولفات­‎ها را تشکیل می­‎دهند.

هوای آلوده که شامل بخار و ذرات اسیدی است می تواند با ایجاد واکنش های شیمیایی منجر به فرسایش سنگ شود و از عوامل تخریب سنگ به شمار می رود.

2. شبنم از عوامل تخریب سنگ

در محیط های سرد شبنم می تواند درون تخلخل های سنگ نفوذ کند و در آنجا یخ بزند و منبسط شود که خود از عوامل تخریب سنگ است و باعث ایجاد ترک در سنگ ها می شود. این اتفاق بیشتر در فصل های سرد به ویژه در فصل زمستان و در مناطق سردسیر رخ می دهد و شبنم به درون خلل و فرج سنگ نفوذ پیدا می کند و در آنجا یخ می زند و باعث ترک برداشتن سنگ ها می شود.

3. باد

از دیگر عوامل تخریب سنگ باد است که حامل ذرات گرد و غبار می باشد. این ذرات می توانند باعث سایش سنگ ساختمانی شده و به نابودی و فرسایش شنگ منجر شوند. در مناطقی که وزش باد شدیدتر است و ذرات گرد و غبار بیشتری در هوا وجود دارد فرسایش سنگ ها بیشتر دیده می شود.

4. تخریب سنگ با تغییرات دما


تغییرات دمایی متناوب از عوامل تخریب سنگ به شمار می رود که اثرات جدی روی سنگ بر جای می گذارد. تغییرات دمای متناوب منجر به انبساط و انقباض های متوالی می شود که به نابودی سنگ منجر می گردد به ویژه اگر سنگ حاوی مواد معدنی با ضریب انبساط حجمی متفاوتی باشد

این فرسایش در سنگ شدید تر است.

5. رشد گیاه از عوامل تخریب سنگ

رشد گیاهان و علف های هرز و یا ریشه درختانی که در اطراف سنگ ها رشد می کنند از دیگر عوامل تخریب سنگ به شمار می روند زیرا این گیاهان و ریشه ها باعث می شوند تا سنگ ها همیشه مرطوب بمانند. همچنین این گیاهان مواد آلی و اسیدی از خود ترشح می کنند که می تواند باعث سایش سنگ ها شود. ذرات گرد و غبار با منشأ آلی یا غیر آلی روی سطح سنگ می نشینند و درون خلل و فرج های سنگ نفوذ می کنند. این ذرات در تماس با رطوبت ناشی از حضور گیاهان در اطراف سنگ به فرایندهای باکتریولوژیک منجر می شوند که به تولید میکروارگانیسم های تولید کننده اسید می انجامند

این میکروارگانیسم ها به سنگ ها حمله می کنند

و باعث پوسیدگی سنگ می شوند.

6. پوسیدگی متقابل (دو جانبه)

کنار هم قرار گرفتن سنگ ها نیز می تواند از عوامل تخریب سنگ ها باشد.

پوسیدگی سنگ زمانی رخ می دهد که سنگ ها در کنار هم یا روی هم قرار گرفته باشند و دارای سطح تماس با یکدیگر باشند. برای مثال زمانی که ماسه سنگ زیر سنگ آهک قرار گیرد مواد شیمایی که به وسیله آب باران به سنگ آهک رسیده است اکنون وارد سنگ ماسه می شوند و باعث زوال سنگ ماسه خواهند شد.

7. آلودگی هوا

از دیگر عوامل تخریب سنگ که اهمیت زیادی دارد عوامل ناشی از آلودگی های حوی , بخارها و اسیدها و ذرات اسیدی است که در اتمسفر موجود می باشند و باعث فساد سنگ می شوند. این عوامل می توانند سنگ های دارای CaCO3 و MgCO3  را به شدت تحت تأثیر خود قرار دهند.

8. گل سنگ­ها

گل سنگ ها می توانند باعث فرسایش سنگ های آهکی شوند اما برای سنگ های دیگر به عنوان یک لایه محافظ و پوشش حفاظتی عمل می کنند و مانع از تخریب آنها می شوند. گل سنگ ها می توانند یک سری سوراخ های عمودی در سنگ های آهکی ایجاد کنند و به مرور زمان باعث تضعیف و تخریب این سنگ ها شوند.

9.نمک های محلول

یکی از عوامل مهم در فساد سنگ، نمک های محلول می باشد.

نمک های محلول دارای مقدار کمی رطوبت هستند زمانی که این رطوبت تبخیر شود مقداری نمک به صورت شوره روی سنگ و داخل خلل و فرج سنگ باقی می ماند. این تبخیر و رطوبت منجر به تولید بلورهای نمک می شوند که به مرور حجم آنها افزایش پیدا می کند و سطح سنگ را در برمی گیرد. سنگ های دارای تخلخل بالا مثل سنگ های آهکی بیشتر در معرض خطر پوسیدگی بر اثر نمک های محلول می باشند.

10.آلودگی محیط

سنگ‌هایی که دارای کانی کربنات کلسیم می باشند نسبت به محیط‌های اسیدی حساس هستند. اکسید گوگرد در اثر رطوبت محیط و اکسیژن موجود در هوا باعث تولید اسید سولفوریک می شود. سنگ مرمر که اساسا از کربنات کلسیم تشکیل شده است در اثر اسید های موجود در هوا به شدت تحت تاثیر قرار می گیرد و سطح صیقلی آن در مرور زمان زبر می‌شود.

اما به دلیل بافت متراکم و چگال آن کمتر تحت تاثیر عمل تبلور قرار می‌گیرد.

11.تخریب سنگ در اثر یخبندان


از دیگر عوامل تخریب سنگ یخبندان است که در قسمت‌هایی از ساختمان مثل

    • محل درپوش‌ها
    • سایه بان‌ها
    • کرسی بنا
    • و کف پنجره‌ها

بیشتر دیده می‌شود. سنگ آهک و دولومیت بیشتر از ماسه سنگ ها نسبت به یخبندان حساس هستند. تخریب سنگ مرمر، شیت و گرانیت به تخلخل کمتری در این مورد رایج نیست و این سنگ ها کمتر تحت تاثیر یخبندان قرار می گیرند.

12.تخریب سنگ در اثر پوسیدگی فلزات

پوسیدگی از دیگر عوامل تخریب سنگ است.

آب باران در اثر عبور از سطوح مس و آلیاژهای آن پس از رسیدن به سنگ های آهکی می تواند باعث ایجاد لکه‌های سبزرنگ در این سنگ شده و به تخریب آن بینجامد. پاک کردن زنگ زدگی حاصل از مواد آهنی و فولادی از روی سنگ های با تخلخل بالا بسیار به سختی و دشواری انجام می شود. انبساط زنگ زدن قطعات آهنی و فولادی داخل سنگ نما بیشترین اثر تخریب سنگ را دارد. به همین دلیل باید تمامی قطعات فلزی مورد استفاده در نصب سنگ نما ضدزنگ باشند.

13.آتش از عوامل تخریب سنگ ها

از دیگر عوامل تخریب سنگ آتش است.

آتش به ندرت باعث تخریب کلی  در سنگ ساختمانی می شود. اما

    • سنگ گرانیت
    • نمای سنگ مرمر
    • و ماسه سنگ

می تواند در اثر آتش سوزی سیاه یا خرد شوند.

سنگ آهکی معمولا تحت تاثیر آتش قرار نمی گیرد. اما سنگ های با رنگ روشن به دلیل اکسید شدن آهن موجود در آنها برای همیشه به رنگ صورتی در می آیند. در صورتی که برای خرید انواع سنگ ساختمانی و سنگ کف ساختمان در سایز سنگ اسلب نیاز به مشاوره دارید با سنگبری گلدستون تماس بگیرید.